Ulaç nedir?

Eylem kök ve gövdelerinden (ulaç ekleriyle) türetilmiş sözcüklere ulaç denir.

Ulaçlar, yapılışlarına göre ikiye ayrılırlar: Eylem kök ve gövdelerinden özel eklerle türetilen ulaçlar; ad eylemlerden ya da belirtme ortaçlarından ulaç görevi yapan sözcüklerle türetilen ulaçlar, "-ip" yapılı ulaçlar, özneleri, kipleri ve çekimleri eşit olan eylemleri dile getirirler. Durum ulaçları ise eylem köküne "-erek", "-ken" ekleri getirilerek yapılırlar.

"-ince" ekiyle yapılan ulaçlara da artçıl ulaçlar denir. "-eli" ekiyle türetilen ulaçlar, başlama ulaçlarıdır. Bitirme ulaçları ise "-inceye dek" ekiyle türetilmiş ulaçlardır. "-dikçe", "-meden", "-dikten sonra" ekleri, zaman ulaçlarını oluşturmada kullanılırlar. "-e kadar" ekinden ad eylemlerden ulaç yapmada yararlanılır.

Cümlede zarf (belirteç) göreviyle kullanılan eylemsilerdir. Doğrudan eylem kök ve­ya gövdelerinden türetilebildikleri gibi ad eylem ve ortaçlardan (sıfat-fiillerden) çe­şitli ekler ve edatlar yardımıyla da oluşturulabilirler. Bağ eylem, öbekleştiği (yan cümlecik oluşturduğu) sözcüklerle birlikte temel cümlede zarf tümleci görevi yapar.

Sözcük türü olarak da zarf (belirteç)olarak değerlendirilir. Arka arkaya gerçekleşen eylemleri anlatmakta kullanıldığından "bağ eylem" olarak da adlandırılır. Ancak doğrudan bağlaç sayılması yanlış olur. Bu eklerin içinde sadece "-ip" eki bağlama görevlidir.

Bağlama ulacı

Eylemden -ıp [-ip, -üp, -up; -(y)ip, -(y)ıp...] yapım ekiyle türetilir. Bağlaca en ya­kın ulaçtır.

Örnekler: Sandallara binip gittiler. (... bindiler ve gittiler.) Kır at, yanımızdan süzülüp geçti. (... süzüldü ve geçti.)

Durum ulaçları

Eylemlere -erek, -a, -e, -meden, -meksizin, -asıyagibi yapım ekleri getirilerek yapılan ve durum zarfı görevi yapan eylemsilerdir. "Nasıl?"sorusuna cevap olurlar.

Örnekler: İnsanoğlu dünyaya ağlayarak gelir, ağlatarak gider. Söyleye söyleye dilimizde tüy bitti.

Zaman ulaçları

-dikçe, -diğinde, -eli, -ir - mez, -inceye dek, -ken gibi ek ve edatlarla yapılan ey­lemsilerdir. Temel yükleme sorulan"Ne zaman?" sorusuna cevap verirler.

Örnekler: Güldükçe yüzünde güller açılıyor.Aklıma geldikçe utanıyorum.

Sözlükte "ulaç" ne demek?

1. Belirteç olarak kullanılan eylem soylu sözcük, bağfiil, gerundium.

Ulaç kelimesinin ingilizcesi

n. gerund

Son eklenenler

opu
npn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç